Nieruchomościami rolnymi (gruntami rolnymi) – według definicji kodeksu cywilnego – są nieruchomości, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej i zwierzęcej. W przypadku sprzedaży takiej nieruchomości Agencji Nieruchomości Rolnych przysługuje prawo pierwokupu. Nieważne, czy działka jest zabudowana czy też nie.

Zamiast zwykłej umowy sprzedaży – kupujący i sprzedający nieruchomość zawierają przed notariuszem umowę warunkową. Taka umowa przesyłana jest do Agencji (zwykle robi to notariusz), a ta – w ciągu miesiąca od daty otrzymania aktu notarialnego – musi zdecydować, czy skorzysta z prawa pierwokupu. Gdyby tak się stało, Agencja nabywa nieruchomość na zasadach określonych wcześniej w umowie warunkowej. Jeżeli Agencja nie wykona przysługującego jej uprawnienia – strony będą mogły zawrzeć umowę ostateczną.

Droga na skróty

Nie zawsze Agencji przysługuje prawo pierwokupu. Wówczas strony zawierają od razu umowę sprzedaży. Dotyczy to przypadków, gdy: • nabywcą nieruchomości rolnej jest osoba bliska zbywcy, czyli zstępni, wstępni, rodzeństwo, dzieci rodzeństwa, osoby przysposabiające i przysposobione, małżonek, który nie pozostaje we wspólności ustawowej oraz osoba, która pozostaje ze sprzedającym faktycznie we wspólnym pożyciu, • w wyniku nabycia nieruchomości rolnej następuje powiększenie gospodarstwa rodzinnego do powierzchni nieprzekraczającej 300 ha użytków rolnych, a nabywana nieruchomość położona jest w gminie, w której ma miejsce zamieszkania nabywca lub • gminie sąsiedniej.

Gospodarstwo rodzinne to gospodarstwo rolne o obszarze nie mniejszym niż 1 ha użytków rolnych, prowadzone przez rolnika indywidualnego.

Rolnikiem indywidualnym jest właściciel lub dzierżawca nieruchomości rolnych o powierzchni użytków rolnych nieprzekraczającej 300 ha, jeśli prowadzi osobiście gospodarstwo rolne. Musi on posiadać kwalifikacje rolnicze teoretyczne lub praktyczne. Pierwszy warunek jest spełniony, jeśli nabywca nieruchomości posiada co najmniej wykształcenie zasadnicze rolnicze lub jakiekolwiek wykształcenie średnie lub wyższe. Praktyczne kwalifikacje posiada osoba, która osobiście prowadziła gospodarstwo rolne lub pracowała w gospodarstwie rolnym przez okres co najmniej 5 lat.

WAŻNE: Jeśli Agencja Nieruchomości Rolnych nie zostanie powiadomiona o umowie sprzedaży nieruchomości, co do której przysługiwało jej prawo pierwokupu – z mocy prawa umowa ta jest nieważna. Z powództwem o stwierdzenie nieważności umowy mogą wystąpić osoby mające w tym interes prawny oraz Agencja Nieruchomości Rolnych.

Agencja nie ma też prawa pierwokupu nieruchomości, które są wprawdzie użytkami rolnymi, ale w planach zagospodarowania przestrzennego lub w decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu są przeznaczone np. pod budownictwo. Ograniczeniom tym nie podlegają również nieruchomości będące lasem.